Thư pháp chữ Việt Triện về Truyện Kiều – Dấu ấn truyền thống trong nghệ thuật đương đại

Trong dòng chảy mỹ thuật đương đại Việt Nam, thư pháp chữ Việt Triện đang dần khẳng định vị thế như một hướng sáng tạo giàu bản sắc. Kết hợp tinh thần chữ Triện cổ với chữ Quốc ngữ hiện đại, chữ Việt Triện không chỉ giữ gìn vẻ đẹp truyền thống mà còn mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với di sản văn hóa dân tộc, tiêu biểu là Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du.

Tác phẩm thư pháp chữ Việt Triện “Viết và vẽ Truyện Kiều” của họa sĩ - nhà thư pháp Từ Xuân Bắc

Trong những năm gần đây, cùng với sự trở lại của các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống nghệ thuật, thư pháp chữ Việt Triện được nhiều nghệ sĩ lựa chọn như một phương thức biểu đạt giàu chiều sâu. Được xây dựng trên tinh thần chữ triện cổ, song được Việt hóa trên nền tảng chữ Quốc ngữ, chữ Việt Triện vừa mang vẻ trang nghiêm, cổ kính, vừa tạo sự gần gũi, dễ cảm thụ đối với công chúng đương đại.

Về tạo hình, chữ Việt Triện nổi bật với kết cấu chặt chẽ, nét bút chắc khỏe, cân đối và giàu tính tượng hình. Sự hòa quyện giữa hình và chữ tạo nên cảm giác vững chãi, trang trọng, phù hợp với không gian thư pháp, hội họa thủy mặc và các thiết chế văn hóa truyền thống. Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, chữ Việt Triện còn gắn bó mật thiết với nghệ thuật triện khắc – nơi hội tụ sự công phu, chuẩn mực kỹ thuật và chiều sâu văn hóa phương Đông.

Trong số những nghệ sĩ theo đuổi và góp phần định hình phong cách thư pháp chữ Việt Triện, họa sĩ – nhà thư pháp Từ Xuân Bắc (bút danh Trảo Nha) là một gương mặt tiêu biểu. Sinh ra tại Can Lộc (Hà Tĩnh), trong một gia đình có truyền thống mỹ thuật, ông sớm tiếp cận với hội họa thủy mặc, thư pháp và văn hóa truyền thống. Từ năm 1999, Trảo Nha kiên trì nghiên cứu và sáng tác thư pháp chữ Việt Triện với quan niệm: mỗi con chữ không chỉ là hình thức tạo hình, mà là sự kết tinh của “tâm – tầm – tài”, phản ánh chiều sâu nội tâm và bản lĩnh sáng tạo của người nghệ sĩ.

Tác giả Từ Xuân Bắc tặng chữ thư pháp tại Khu lưu niệm Nguyễn Du

Nguồn cảm hứng xuyên suốt trong sáng tác của Trảo Nha là Truyện Kiều – kiệt tác bất hủ của Đại thi hào Nguyễn Du. Các tác phẩm thư pháp – hội họa của ông được triển khai như những câu chuyện kể bằng ngôn ngữ tạo hình, tái hiện những cảnh tiêu biểu trong Truyện Kiều: từ cuộc gặp gỡ, mối tình đầu đến những chia ly, lưu lạc đầy bi kịch của Kim Trọng và Thúy Kiều. Qua đó, thế giới cảm xúc đa chiều của tác phẩm được khơi mở: vừa mộng mơ, lãng mạn, vừa thấm đẫm nỗi đau nhân thế.

Trong quá trình sáng tác, tác giả không đơn thuần vận dụng kỹ pháp tạo hình, mà gửi gắm cảm xúc và nội tâm vào từng nét bút, từng mảng màu. Sự hòa quyện giữa hội họa và thư pháp giúp tác phẩm vượt lên giá trị thị giác đơn thuần, tạo chiều sâu tinh thần và khả năng lay động cảm xúc người thưởng lãm.

Về hình thức thể hiện, chữ viết trong tranh được kết hợp linh hoạt giữa chữ Nôm và chữ Việt Triện, đặt song hành cùng hình ảnh minh họa. Chữ vừa đảm nhiệm vai trò chuyển tải nội dung văn học, vừa là yếu tố tạo hình mang tính trang trí, tạo nhịp điệu và cấu trúc cho bố cục tổng thể. Trên chất liệu giấy xuyến chỉ bồi lụa, màu sắc được sử dụng tiết chế, tinh tế, làm nổi bật thần thái nhân vật và không gian giàu chất thơ, tạo nên sự hài hòa giữa tĩnh và động, hư và thực.

Tinh thần sáng tạo đó được thể hiện rõ nét qua dự án “Viết và vẽ Truyện Kiều”, tiêu biểu là bộ tác phẩm “Truyện Kiều – Việt Triện thư pháp” khoảng 210 bức tranh, khổ 2m × 0,75m. Mỗi tác phẩm được cấu trúc thành ba phần: chữ Nôm, chữ Việt Triện và tranh minh họa Truyện Kiều. Cách tổ chức này vừa tôn vinh vẻ đẹp chữ viết truyền thống, vừa mang đến cách tiếp cận mới mẻ đối với kiệt tác của Nguyễn Du trong bối cảnh nghệ thuật đương đại.

Họa sĩ - nhà thư pháp Từ Xuân Bắc trao đổi về thư pháp chữ Việt Triện trong Truyện Kiều

Trong đời sống văn hóa hôm nay, Truyện Kiều tiếp tục được tiếp nhận và sáng tạo qua nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau. Sức sống của kiệt tác không chỉ nằm ở giá trị văn học vượt thời gian, mà còn ở khả năng đối thoại với nghệ thuật đương đại. Thông qua thư pháp chữ Việt Triện, Truyện Kiều được mở rộng không gian thưởng thức, giúp công chúng tiếp cận di sản bằng cảm xúc thị giác và chiều sâu thẩm mỹ.

Việc giới thiệu và trưng bày các tác phẩm Truyện Kiều – Việt Triện thư pháp tại Di tích Quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Nguyễn Du mang ý nghĩa thiết thực trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Không gian di tích không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về Đại thi hào Nguyễn Du, mà còn trở thành điểm kết nối, lan tỏa và sáng tạo các giá trị của Truyện Kiều trong đời sống văn hóa đương đại.

Từ sự kết hợp giữa thư pháp chữ Việt Triện và tinh hoa văn chương Truyện Kiều, di sản Nguyễn Du tiếp tục được kế thừa và làm mới, khẳng định sức sống bền bỉ của kiệt tác trong dòng chảy văn hóa Việt Nam hôm nay.

Vinh Trần – Lê Vân